095  Hayânın Önemi


Sevgili okuyucularım,

Hayâ, utanma, hicap, ar anlamlarına gelir. Edebe aykırı olan olaylar meydana gelince kalbin duyarlılık kazanması ve ızdırap duymasıdır. Bu halin belirtisi derhal hayâ sahibi kişinin üzerinde görülür. Çünkü, bu çirkin olaydan dolayı, hayâ faziletine bürünmüş kişinin benliği bundan etkilenir.

Hayâ, kişiye fazilet yollarını, maddeten ve mânen ilerleme yollarını gösterir.Edep ve hayâdan mahrum olan insan her türlü iğrenç işe girişir. Yaptığı çirkin işlerden üzüntü duymayan insanı, ahlâk ve fazilet yollarına sevk etmek zordur.

İbni Ömer (r.a)’dan rivayet edildiğine göre Resûlullah (s.a.v) utangaç kardeşine bu huyunu terketmesini söyleyen Medine’li bir müslümanın yanından geçerken ona:

“Onu kendi haline bırak; zira hayâ imandandır” buyurdu. [Al-i imran, 132]

Efendimiz (s.a.v)'in “Hayâ imândandır” sözüyle anlatmak istediği şudur:

İman insanı fena davranışlardan nasıl alıkorsa, utanma duygusu da tıpkı iman gibi insanın fenalık yapmasına fırsat vermez, onu kötülüklerden vazgeçirir. İnsana insanlığını hatırlatır. Onun herhangi bir hayvan olmadığını, aklına eseni yapamayacağını hissettirir.

Sevgili Peygamberimiz şöyle buyurmuştur:

"İman yetmiş küsür şubedir. Haya imandan bir şubedir." (Buhari, İman, 9)

Sevgili Peygamberimiz (sav) şöyle buyurmaktadır:

"Her dinin kendine özgü bir ahlakı vardır. İslam'ın ahlakı ise hayadır" (İbn Mace, Zühd, 4321)

Zannedildiği gibi bu asil duygu insanın hakkını elde etmesine engel olmaz.İnsanın rızkını kazanmasına, hakkını elde etmesine engel olan utanma duygusu değil, çekingenliği, korkaklığı ve beceriksizliğidir. Hayâ duygusuyla bu olumsuz özelliklerin hiçbir ilgisi yoktur.

Ebû Saîd el-Hudrî radıyallahu anh’ şöyle dedi:

“Resûlullah (sav) örtünme çağına girmiş bir genç kızdan daha utangaçtı. Hoşlanmadığı bir şey gördüğünde bunu yüzüne bakınca anlardık.” (Buhari, Edep, 72)

“Hz. Peygamber insanların en hayalısıydı.” (Buhari, Tefsir, 4793)

Sevgili Peygamberimiz (s.a.v) şöyle buyurmuştur:

"Dört haslet peygamberlerin özelliklerindendir: Haya, güzel koku sürme, misvak kullanma ve nikah" (Tirmizi, Nikah, 1101)

Ben-i Asar'dan Eşecc şöyle rivayet etmektedir. Hz. Peygamber bana şöyle buyurdu:

"Sende iki huy vardır ki Allah Azze ve Celle onları sever. Onlar da: Hilm (yumuşak huyluluk) ve hayadır." (Ahmed b. Hanbel, Müsned, 18305)

Sevgili Peygamberimiz (sav) şöyle buyurmaktadır.

"Peygamberlik sözlerinden insanlara ilk ulaşan söz: Utanmazsan dilediğini yap!" (Buhari, Edeb, 78/6120)

Allah’a emanet olunuz….